پایان نامه بررسی عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش در سازمان های تحقیقاتی(مطالعه موردی یکی از سازمان های تحقیقات دفاعی ج.ا.ایران)

پایان نامه

مقطع کارشناسی ارشد

رشته: MBA

(زمستان 1390)

چکیده :

              امروزه دانش منبع اصلی قدرت بوده و کسب اقتدار در جهان امروز مرهون تولید علم و دانش و مدیریت آن است.

         در این میان، سازمان های دانشی همچون سازمان های تحقیقاتی نیز نیازمندند تا در این محیط متلاطم با بکارگیری ابزار مدیریت دانش به خلق نوآوری کمک نمایند. برای تحقق این هدف، این گونه سازمان ها با انبوهی از موضوعات مدیریت دانش مواجه اند که باید آن ها را مورد توجه و پژوهش قرار دهند. از جمله این موضوعات "شناسایی عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش" است.

         در راستای پرداختن به این ضرورت، این تحقیق با بررسی مبانی نظری و عملی مقوله مدیریت دانش و مطالعه عوامل کلیدی موفقیت موثر در سازمان های دانش محور، عوامل هشت گانه  کلیدی موفقیت مدیریت دانش را در یکی از سازمان های تحقیقات دفاعی کشور ج.ا. ایران ارائه داده است.

کلید واژه: دانش، مدیریت دانش، عوامل کلیدی موفقیت، سازمان تحقیقاتی

فصل اول

مقدمه و کلیات تحقیق

1-1 مقدمه

آنچه که در این فصل به آن می پردازیم، بیان کلیاتی از تحقیق صورت گرفته می باشد. با ذکر موضوع تحقیق، مسئله تعریف و بیان می گردد و با اشاره مختصر به ضرورت و اهمیت تحقیق به بیان اهداف اصلی ما از پرداختن به چنین موضوعی می پردازیم.

در ادامه با توجه به هدف گذاری ما در این تحقیق، سوالات، قلمرو زمانی و مکانی تحقیق و نیز روش تحقیق ذکر می گردد. همچنین برای اینکه خوانندگان عزیز و ما برداشت یکسانی از موضوعات مطرح شده داشته باشیم، به تعریف واژگان کلیدی در این فصل پرداختیم. البته در فصل بعدی به صورت کاملتر و دقیق تر به تشریح این مفاهیم به همراه مفاهیم دیگر می پردازیم.

در پایان این فصل به بیان بعضی از مشکلات و محدودیت هایی که در خلال انجام کار بویژه انجام کارهای میدانی با آن ها روبرو شدیم، می پردازیم. 

2-1 موضوع تحقیق

موضوع تحقیق عبارت است از: " بررسی عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش در سازمان های تحقیقاتی (موردکاوی در یکی از سازمان های تحقیقاتی دفاعی )" 

3-1 تعریف و بیان مسئله

عصر حاضر، عصر تغییرات است. سازمان ها برای اینکه بتوانند در محیط متغیر و آشوبناک کنونی به چالش ها پاسخ داده و تهدیدات را تبدیل به فرصت نمایند، از یکسو نیازمند خلاقیت و نوآوری هستند و از سوی دیگر برای تحقق خلاقیت و نوآوری، دانش و سرمایه های فکری منبع اصلی و کلیدی بشمار می روند. این امر موجب شده است تا حرکت جامعه بشری به سمت "جامعه دانش محور" سرعت بگیرد تا حدی که تمام ابعاد توسعه بشر امروز با صفت "دانش محور" مزین شود.

امروزه دانش منبع اصلی قدرت بوده و کسب اقتدار در جهان امروز مرهون تولید علم و دانش و مدیریت آن است. پیتر دراکر به عنوان پدر علم مدیریت، با تایید این موضوع، دانش را به عنوان پایه های رقابت در جامعه فراصنعتی معرفی می نماید.

در این میان، سازمان های دانشی همچون سازمان های تحقیقاتی نیز نیازمندند تا در این محیط متلاطم با بکارگیری ابزار مدیریت دانش به خلق نوآوری کمک نمایند. برای تحقق این هدف، این گونه سازمان ها با انبوهی از موضوعات مدیریت دانش مواجه اند که باید آن ها را مورد توجه و پژوهش قرار دهند. از جمله این موضوعات "شناسایی عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش" است.

این مقاله با استفاده از ادبیات "مدیریت دانش"، و "سازمان های تحقیقاتی" و نیز به پشتوانه فعالیت های تحقیقاتی انجام شده در طی سال های اخیر، تلاش دارد تا با شناخت مشخصه های اصلی سازمان های تحقیقاتی و معرفی عوامل کلیدی موثر بر موفقیت مدیریت دانش در این گونه سازمان ها، آن ها را در شناخت و تحلیل موضوعات فوق و نیز توسعه مدیریت دانش در عرصه های مختلف سازمانی کمک نماید.

4-1  اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

در سالهای اخیر مدیریت دانش سازمانی به یکی از دغدغه های مهم مدیران تبدیل شده است. برای مواجه با یک اقتصاد دانشی و شرکت در رقابت های مبتنی بر دانش، هر سازمان باید قادر باشد که انواع دانش خود را حفظ کرده و ارزش های استراتژیک آن را به حداکثر برساند.

دستیابی به دانش نهان افراد دارای موانعی است نظیر:

ناشناخته بودن عناصر و حیطه های دانش ضمنی افراد

ناآشنایی با موانع فرهنگی، فنی و سازمانی دستیابی به دانش سازمانی بر پایه تولید، کسب، غنی سازی و بازیابی دانش

شناخت  ناکافی فنون و روشهای تبدیل دانش ضمنی به دانش آشکار سازمانی

شناخت ناکافی با نحوه چیدمان دانش ضمنی در پیشبرد و  ارتقای کیفیت فعالیت های سازمانی

        همچنین اجرای مدیریت دانش چالش های بسیاری را برای سازمان ایجاد می کند(داونپورت[1]،1998)، احتیاج به مقادیر زیادی از منابع سازمانی، تکنیک های گوناگون و ابزارهای مرتبط با آن ها دارد و نیز نیازمند صرف زمان زیادی برای رسیدن به موفقیت است.

        از بخش های آسیب رسان به دانش سازمانی صنایع، ریزش(به دلیل بازنشستگی، ترک سازمان، ازکارافتادگی، فوت و جابجایی) نیروهای خبره آن است.

        برنامه ریزی استراتژیک مدیریت دانش برای طراحی و پیاده سازی موفق مدیریت دانش و سیستم های آن ضروری است.

        اشتغال نگارنده در این حوزه و درک اهمیت دانش در آن و دانشی بودن فعالیت کارکنان، انگیزه لازم برای انجام این تحقیق را بوجود آورد.

5-1 اهداف تحقیق

این تحقیق اهداف زیر را دنبال می کند:

شناسایی عوامل مؤثر بر استقرار موفقیت آمیز سیستم مدیریت دانش در سازمان های تحقیقات دفاعی

 اولویت بندی عوامل مؤثر بر استقرار موفقیت آمیز سیستم مدیریت دانش در سازمان های تحقیقات دفاعی

تبیین نیازمندی های استقرار موفقیت آمیز سیستم مدیریت دانش در سازمان های تحقیقات دفاعی

6-1 سوالات تحقیق

بطور کلی مهم ترین سوالات تحقیق به شرح زیر می باشد:

 عوامل مؤثر بر استقرار موفقیت آمیز مدیریت دانش در سازمان های تحقیقات دفاعی کدامند؟

کدام یک از عوامل نقش مهمتری در استقرار موفقیت آمیز مدیریت دانش در سازمان های تحقیقات دفاعی دارد؟

7-1 تعرف واژگان کلیدی

        دانش: از دیدگاه ماراکاس[2] (1999) "دانش" معنا یا مفهومی است که از فکر پدید آمده و بدون آن، "اطلاعات" یا "داده" تلقی می شود.

        مدیریت دانش: گاندی[3](2004) در تعریفی ساده و نسبتاً جامع، مدیریت دانش را کوششی هماهنگ برای تصرف دانش حیاتی سازمان، اشتراک دانش میان یک سازمان و برجسته کردن حافظه جمعی سازمانی برای بهبود تصمیم گیری، افزایش بهره وری و نوآوری می داند.

        تحقیق و توسعه: سازمان همکاری و توسعه اقتصادی[4]، تحقیق و توسعه را این چنین تعریف می کند کار خلاقی که بر پایه ای نظام یافته انجام می شود، تا گنجینه دانش علمی و فنی حاصل از آن، به‌منظور ابداع کاربردهای جدید، مورد بهره برداری قرار بگیرد.

8-1 روش تحقیق

         روش انجام این تحقیق توصیفی پیمایشی می باشد و از مطالعات کتابخانه ای شروع شده است و سپس با مصاحبه از خبرگان و تهیه و توزیع پرسش نامه متعدد بین آن ها در چند مرحله و در نهایت با تجزیه و تحلیل آن ها و نتیجه گیری، تحقیق به پایان رسیده است.

9-1 قلمرو تحقیق

        قلمرو موضوعی، زمانی، مکانی و سازمانی تحقیق به شرح زیر می باشد:

قلمرو موضوعی: این پژوهش در حوزه مدیریت دانش قرار دارد.

قلمرو زمانی: این تحقیق در خلال سال های 1389 تا 1390 انجام پذیرفته است.

قلمرو مکانی-سازمانی: این تحقیق در یکی از سازمان های تحقیقاتی دفاعی مستقر در تهران انجام شده است.

10-1  محدودیت های تحقیق

      در این تحقیق با بعضی از محدودیت ها مواجه شده ایم که به شرح زیر می باشد:

میزان شناخت کم محققین سازمان تحقیقاتی مزبور از مدیریت دانش

آشنایی کم محققین سازمان تحقیقاتی مزبور با فلسفه تحقیقات علوم انسانی و اجتماعی

دشواری دستیابی به مدیران ارشد سازمان تحقیقات

الزام رعایت ملاحظات امنیتی-حفاظتی در فرآیند مصاحبه ها، توزیع و جمع آوری پرسشنامه ها

فصل دوم

ادبیات تحقیق

بخش اول

سازمان های تحقیقاتی

1-1-2 مقدمه

برای اینکه بتوان یک سیستم مدیریت دانش مناسب برای سازمان تحقیقات طراحی، پیاده سازی و اجرا نمود، قبل از هر کاری می بایست سازمان های تحقیقاتی را بشناسیم و با شناخت کافی از سازمان، کارکنان و دیگر ارکان آن به این امر بپردازیم. با توجه به این مهم در این بخش به تعاریف گوناگون سازمان های تحقیقاتی، وجوه تمایز این گونه سازمان ها با دیگر سازمان ها و چالش های کاری آن ها پرداخته شده که به شرح آتی می باشد. 

2-1-2  ماهیت تحقیق و سازمان تحقیقاتی

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی[5]، تحقیق و توسعه را این چنین تعریف می کند کار خلاقی که بر پایه ای نظام یافته انجام می شود، تا گنجینه دانش علمی و فنی حاصل از آن، به‌منظور ابداع کاربردهای جدید، مورد بهره برداری قرار بگیرد(شاهمیرزایی، 1389).

تحقیق در اصطلاح، به علم و فن یا حرفه ای اطلاق می شود که در اثر آن مجهولاتی در حوزه های علمی، اقتصادی یا اجتماعی روشن و نمایان می شود. تحقیق را می توان مجموعه فعالیت ها دانست که پژوهشگر با استفاده از آنها به واقعیت پی برده و روش های تحقیق ابزارهای دستیابی به این واقعیات اند(عرب مازار و همکاران، 1388).

فعالیت های تحقیق و توسعه سه نوع تحقیق شامل تحقیقات پایه(بنیادی)[6]، تحقیقات کاربردی[7] و تحقیقات توسعه ای را پوشش می دهند.

تحقیقات پایه عبارت است از تحقیقات ابتدایی که برای کسب دانش علمی جدید انجام می گیرد. این نوع تحقیقات، یافته های علمی را در قالب قوانین کلی و با استفاده از طرحها و نظریه های تبیینی پایه ریزی می کنند. نتایج تحقیقات پایه ای به طور کلی دارای ارزش مبادلاتی نیست و معمولاً در نشریات علمی چاپ می شود یا به نهادها و دانشگاه های متقاضی این نتایج، ارسال می شود.

تحقیقات کاربردی به منظور تعیین کاربردهایی در به کارگیری یافته های تحقیقات پایه و یا به منظور تعیین روش های جدید یا راه های به دست آوردن برخی هدفهای خاص از پیش تعیین شده و به منظور حل مشکلات معین به اجرا در می آید.

تحقیقات توسعه ای به منظور توسعه تجربی عبارت است از کاربرد دانش به منظور تولید مواد، ابزار، محصولها، فرایندها، روشها و همچنین تولید و ارائه خدمات جدید و یا خیلی پیشرفته. سهم تحقیقات توسعه ای را می توان در ارتباط تنگاتنگ آن با قابلیت های فناورانه هر کشور سنجید(عرب مازار و همکاران،1388).

سازمان هایی که با عنوان سازمان های تحقیقاتی نامیده می شوند ساختار، ماموریت و وظایف یکسانی ندارند; اما در مقابل، ویژگی هایی دارند که آن ها را از سایر سازمان ها جدا می کند. این ویژگی ها باعث تمایز آن ها از بنگاه های تجاری، دانشگاه ها و شرکت های مشاوره می شوند. این وجه تمایز در وهله اول در تعریف این سازمان ها و سپس در گستره فعالیت آن ها به چشم می خورد(ضیایی، 1387).

در یک تقسیم بندی کلی می توان کلیه سازمان هایی را که فعالیت های تحقیقاتی انجام می دهند به سه دسته تقسیم کرد: دسته اول دانشگاه ها، دسته دوم بخش های تحقیق و توسعه[8] بنگاه های تجاری و دسته سوم سایر سازمان ها. نام مناسب برای دسته سوم از نظر انجمن سازمان های تحقیق و فناوری مستقل اروپا[9]، سازمان های تحقیق و فناوری است. از نظر این انجمن، سازمان های تحقیق و فناوری عبارتند از: سازمان هایی که فعالیت غالب آن ها ارائه خدمات تحقیقاتی، توسعه فناوری و نوآوری به شرکت ها، سازمان های دولتی و سایر مشتریان است.

لیتنر[10](2005)، این سازمان ها را به عنوان سازمان هایی که کسب و کار اصلی تحقیق و توسعه با هدف افزایش و بهبود عملکرد و نوآورانه مشتریان خود تعریف کرده است(ضیایی، 1387).

چنانکه مشخص است، چنین تعاریفی طیف وسیعی از سازمان ها را شامل می شود، اما در عین حال می توان وجه تمایز این سازمان ها با دانشگاه ها را در این دانست که فعالیت غالب دانشگاه ها و موسسات مشابه، فعالیت آموزسی است. همچنین فعالیت غالب در شرکت ها، تولید و فروش کالا و خدمات می باشد، در صورتی که فعالیت غالب در این سازمان ها، تحقیق و توسعه و خدمات وابسته به آن است. از سوی دیگر، تفاوت این سازمان ها با شرکت های مشاوره فنی این است که سازمان های تحقیقاتی به طور همزمان هم سودآوری و هم ارائه یک کالای عمومی را دنبال می کنند، اما شرکت های مشاوره تنها به دنبال سودآوری هستند. به هر حال، گاهی سازمان های تحقیقاتی به صورت رقیب شرکت های مشاوره فنی درمی آیند(ضیایی، 1387).

Abstract: