پایان نامه بررسی مزایا و معایب نظام پرداخت کارمزد و مقایسه تطبیقی آن با نظام حق العملکاری در جایگاه های سوخت شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران

ارشد مدیریت بازرگانی

چکیده

آینده جهان در قرن بیست و یکم، آکنده از رقابت، توسعه بازار های نوظهور، عوامل محیطی نامطمئن، رواج تکنولوژی های برتر و گسترش تجارت است. شرط توفیق در این میدان بهره گیری از نقاط قوت و فرصت ها و رویارویی با ضعف ها و چالش های پیش رو است. تمام این موارد ایجاب می کند که محیط سازمانی خوب شناخته شوند تا بتوان با انتخاب استراتژی مناسب در دنیای رقابت باقی ماند. موسسات و سازمان ها برای این که بتوانند به حیات خود ادامه دهند در وضعیتی قرار دارند که باید هم تغییرات محیطی را از قبل پیش بینی نموده و هم در یک محیط رقابتی قوی برتری خود را استوار دارند. مدیریت استراتژیک یک فرآیند مدیریتی ویژه ای است که معطوف به هدف تامین سازگاری با این تغییرات و به دست آوردن برتری رقابت است. در این تحقیق تحت عنوان بررسی مزایا و معایب نظام پرداخت کارمزد و مقایسه تطبیقی آن با نظام حق العملکاری در جایگاه های سوخت شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران بر اساس تکنیک آماری ضریب همبستگی پیرسون تلاش گردیده از با استفاده از این تکنیک فرضیات اثبات یا رد گردنند و با یک انتخاب مناسب فرضیات به اصول کلی تحقیق یعنی استفاده از نظرات پاسخ گویان بهترین نظام پرداخت برای جایگاه های سوخت کشور را به دست آورده تا بتوانیم در کل کشور آن را جهت کاربردی شدن، معرفی نماییم.

در این تحقیق با توجه به موضوع آ ن پنج فرضیه به قرار زیر مطرح گردیده است :

بین نظام پرداخت کارمزد و نظام حق العملکاری تفاوت وجود دارد.

ارتباط مستقیمی بین نظام حق العملکاری و کم رنگ شدن اهرم مدیریتی شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران بر جایگاه وجود دارد .

3-ارتباط معکوسی بین میزان فروش جایگاه ها ( در سیستم پرداخت کارمزد ) با انگیزه ایشان برای ارتقاء درجه جایگاه وجود دارد .

4-ارتباط معکوسی بین میزان فروش جایگاه ها و تعداد ساعات خاموشی در نظام حق العملکاری وجود دارد .

5-ارتباط مستقیمی بین نظام حق العملکاری و بی نظمی در تامین سوخت در جایگاه های سوخت وجود دارد .

این تحقیق مشتمل بر پنج فصل است؛ فصل اول در مورد کلیات و تعریف واژه های تحقیق، در فصل دوم به تئوری های تحقیق و روش استفاده از تکینک های برنامه ریزی و معایب و مزایای سیستم های پرداخت موجود برای جایگاهای سوخت کشور اشاره شده است، فصل سوم شامل متدولوژی، روش و هم چنین مدل و روش تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق ومحاسبه اعتبار پرسشنامه از طریق نرم افزار ضریب آلفای کرونباخ، در فصل چهارم سعی شده است تا با استفاده از تکنیک  آماری ضریب همبستگی پیرسون به تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق با استفاده از جداول و نمودارهای متناسب پرداخته شود که بر اساس تجزیه و تحلیل انجام شده در فرضیات تحقیق  با کسب امتیاز لازم فرضیات رتبه بندی گردیدند.

 و نهایتا  در فصل پنجم نتایج تحقیق به طور کلی بیان و پیشنهادات لازم در زمینه تحقیق نیز ارائه گردیده و در خاتمه نیز پیوست های لازم ضمیمه شده است.

مقدمه[1]

مباحث مربوط به هزینه و درآمد و ارتباط بین آنها از جمله مواردی است که تاثیر بسزایی بر سرمایه گذاری[2] و رشد اقتصادی کشورها دارد . از جمله مهمترین عواملی که جهت تصمیم گیری در مورد انجام یا عدم انجام سرمایه گذاری در یک طرح مد نظر قرار می گیرد ، ارتباط میان ارزش فعلی سرمایه گذاری و هزینه های انجام شده یا درآمد انتظاری سرمایه گذار است . چنانچه ارزش فعلی هزینه هایی که صرف سرمایه گذاری می شود پاسخگوی درآمد انتظاری سرمایه گذاری نباشد ، سرمایه گذار تمایلی برای ورود به آن حیطه را نخواهد داشت.

در مورد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی نیز جایگاه داران به عنوان یک بنگاه اقتصادی محسوب شده که تصمیم به سرمایه گذاری در این بخش (احداث جایگاه )با مقایسه درآمد و هزینه می کنند. در حال حاضر درآمد جایگاه ها و نقاط عرضه از طریق سیستم پرداخت کارمزد به ازای هر لیتر فروش سوخت صورت می گیرد و هزینه جایگاه نیز شامل هزینه سرمایه گذاری و هزینه جاری می باشد.

علیرغم روند رو به رشد پرداخت کارمزد به مجاری عرضه طی سال های اخیر و تسهیلات ویژه ای که جهت احداث جایگاه وجود دارد ، وضعیت و نرخ پرداخت کارمزد به گونه ای بوده است که انگیزه ای برای ورود سرمایه گذار به این بخش فراهم نبوده است . این بدان دلیل است که انگیزه اصلی سرمایه گذاری  بخش خصوصی در هر فعالیت اقتصادی کسب سود بوده و این مهم در اثر تورم موجود در کشور طی سالهای اخیر و در نظر گرفتن درصد سود انتظاری نسبت به سرمایه تحقق نپذیرفته است . از طرف دیگر پرداخت کارمزد به شیوه فعلی از ناحیه بودجه های مصوب دولتی و همچنین پرداخت هزینه حمل با توجه به محدودیت های موجود ، هزینه های سنگینی را بر دولت تحمیل می کند .

بیان مسئله

در حال حاضر درآمد جایگاههای سوخت در کشور بر اساس کارمزد پرداختی از سوی  شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی به ازاء هر لیتر فروش فرآورده و بر اساس درجه جایگاه ها پرداخت می شود . درجه بندی جایگاه ها براساس چک لیستی که هر ساله از سوی مدیریت بازرگانی شرکت مورد پایش قرار می گیرد , محاسبه شده و طبق امتیازی که جایگاه از شرکت اخذ می نماید درجه جایگاه به آن اعطاء می گردد و بر اساس آن میزان کارمزد پرداختی به هر جایگاه به ازاء هر لیتر فروش  فر آورده تعیین می گردد . درجه جایگاه ها  شامل ممتاز , یک , دو و سه بوده و چک لیست درجه بندی شامل مواردی از جمله : الزامات  ایمنی , امکانات خدماتی و رفاهی موجود در جایگاه برای ارائه به مراجعین , تجهیزات فنی و نرم افزاری تاسیسات جایگاه , نحوه مدیریت و عملکرد انضباطی و مالی می باشد . از اینرو همه ساله کارمزد جایگاه های سوخت در بودجه تخصیصی شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی لحاظ شده و طبق قوانین و مقررات خاصی و با توجه به فروش جایگاه  هر ماهه محاسبه و از سوی شرکت به جایگاه پرداخت می گردد . لذا بر اساس اظهارات جایگاهداران و مدیران شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران سیستم پرداخت کارمزد ( سیستم جاری ) دارای معایب وآسیب هایی است که شرکت را بر آن داشته که همزمان با اجرای فاز دوم طرح هدفمندی یارانه ها در کشور که قدر مسلم با افزایش مضاعف هزینه های جاری جایگاه ها همراه خواهد بود , مععضل عدم نقدینگی جایگاه ها در طول ماه را از طریق استقرار نظام حق العملکاری  حل نماید زیرا که ویژگی بارزی که سیستم  حق العملکاری دارد امکان دریافت کارمزد بهنگام فروش فرآورده می باشد لذا با این روش مشکل عدم نقدینگی جایگاه ها در نظام پرداخت کارمزد مرتفع می گردد . البته شایان ذکر است قرار است در نظام حق العملکاری هزینه کرایه حمل سوخت با نفتکش که در حال حاضر با شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی می باشد , توسط جایگاه ها پرداخت گردد که البته خود باعث افزایش هزینه های جایگاه ها می گردد . درضمن سیستم پرداخت کارمزد مزایایی هم دارد که شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی را نسبت به اجرای آن مصر می نماید .  لذا این تحقیق قصد دارد تا با آسیب شناسی و عنوان مزایای سیستم پرداخت کارمزد و نظام حق العملکاری و همچنین مقایسه تطبیقی بین ایندوسیستم ؛ اطلاعات مفید و مستندی مبتنی بر  اصول علمی تحقیق را جهت تصمصم گیری در خصوص استقرار سیستمی کارآمد برای هیات مدیره شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران فراهم آورد .

اهمیت تحقیق

در این بخش از گزارش با توجه به اهمیت روند عرضه و تقاضای انرژی به بررسی این روند در استانهای کشور پرداخته شده است، بدین منظور ابتدا روند مصرف بنزین و نفت گاز در استانهای مختلف کشور مورد بررسی قرار می گیرد و سپس بمنظور شناسایی کمبود جایگاهها در استان ها تعداد تجمعی خودروها بعنوان شاخص عرضه هر استان مورد محاسبه قرار خواهند گرفت.

علت انتخاب موضوع

رشد اقتصادی هر کشور یا منطقه ای تحت تاثیر متغییرهای بسیار زیاد از جمله سیستم اقتصادی،سیاست گذاری های کوتاه و بلند مدت دولت ها، منابع اقتصادی در اختیار و نیز حضور بازاهای فعال سرمایه و مالی در این کشورهاست.بدون تردید دسترسی به انرژی به عنوان مهمترین عامل تولید در هر کشوری نقش بسیار اساسی در رشد اقتصادی و رفاه اقتصادی دارد. قیمت انرژی به طور مستقیم و غیر مستقیک در تابع تولید وارد شده و هزینه های تولید را تحت تاثیر قرار داده و به علاوه در تعیین سهم دیگر عوامل تولید یعنی کار و سرمایه و تکنولوژی نیز موثر است.اما زمانی که قیمت های انرژی تعدیل شدند و این قیمت ها در بدنه تولید وارد گردیدند،به تدریج بنگاه های اقتصادی با تعدیل های زیر بنایی، تغییر مقیاس تولید،ترکیب عوامل تولید و غیره نهایتاً به قیمت های جدید عادت نموده و یا اینکه اصطلاحا قیمت های انرژی در کنار سایر قیمت ها در بستر تولید نهادینه سازی می شوند.

در تمامی بخش ها و واحد های اقتصادی کشور همواره آنچه مورد توجه سیاستگزاران قرار دارد تعادل عرضه و تقاضا در مورد خدمات یا کالاهای تولیدی در آن بخش است ، در بخش انرژی کشور نیز این مسئله از اهمیت بالایی برخوردار است.

همانطور که در بخش های قبلی نیز بدان پرداخته شد مجاری عرضه به عنوان آخرین بخش از چرخه عرضه و تقاضای سوخت در کشور نقش بسیار مهمی در تکمیل چرخه و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای سوخت دارد . در واقع در صورتی که جایگاههای عرضه نتواند پاسخگوی تقاضای رو به رشد انرژی باشد تعادل عرضه و تقاضا در کشور به وجود نخواهد آمد و بخش حمل و نقل به عنوان مهمترین مصرف کننده بخش انرژی دچار مشکل خواهد شد.

اهداف تحقیق

1-بررسی ویژگیهای نظام پرداخت کارمزد و حق العملکاری بصورت علمی و مستند جهت ارائه به هیات مدیره شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران

2- با توجه به نیت شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران درخصوص تغییر سیستم درآمدی جایگاه های سوخت که با هدف مرتفع کردن معایب سیستم جاری انجام می گیرد ؛ آسیب شناسی و بررسی مزایای سیستم فعلی ( پرداخت کارمزد ) و مقایسه تطبیقی آن با نظام حق العملکاری ,اطلاعات مفید و کاربردی را جهت تصمیم گیری در خصوص نحوه استقرار نظام مناسب درآمدی برای جایگاه های سوخت را فرآهم می آورد .

3- با توجه به اجرای فاض دوم طرح هدفمندی یارانه ها و افزایش مضاعف هزینه های جایگاه های سوخت و نظر مدیریت شرکت در خصوص نیاز به استقرار نظام حق العملکاری ؛ بررسی علمی و اصولی معایب و مزایای نظام پرداخت کارمزد( سیستم فعلی ) و نظام حق العملکاری جهت کمک به تصمیم گیری هیات مدیره شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران برای استقرار نظامی کارآمد ضرورت دارد .

فرضیه ها[3]

فرضیه اصلی  :

بین نظام پرداخت کارمزد[4] و نظام حق العملکاری تفاوت وجود دارد.

فرضیه های فرعی:

ارتباط مستقیمی بین نظام حق العملکاری[5] و کم رنگ شدن اهرم مدیریتی شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران بر جایگاه وجود دارد .

2-ارتباط معکوسی بین میزان فروش جایگاه ها ( در سیستم پرداخت کارمزد ) با انگیزه ایشان برای ارتقاء درجه جایگاه وجود دارد .

3-ارتباط معکوسی بین میزان فروش جایگاه ها و تعداد ساعات خاموشی در نظام حق العملکاری وجود دارد .

4-ارتباط مستقیمی بین نظام حق العملکاری و بی نظمی در تامین سوخت در جایگاه های سوخت وجود دارد .

روش تحقیق[6]

در زمینه تئوری از روش مطالعه وبررسی کتب ونشریات ومقاله ( روش کتابخانه ای ) اطلاعات مورد نیاز از منابع اصلی جمع آوری گردید و در زمینه عملی از طریق مصاحبه و تحقیق میدانی از خبرگان تولیدی و ادارات ذیربط  اطلاعات مورد نیاز جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

مدل مفهومی[7] تحقیق

مدلی که در این تحقیق مورد استفاده قرار خواهد گرفت مدل ساخته شده از چند عنصر استراتژیک است که به ترتیب زیر به نمایش درآمده است و در فصل چهارم مفصل در مورد این مدل بحث خواهد شد .