پایان نامه تحلیل فضایی ورودی شهر

پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد  

چکیده:

ساماندهی و طراحی مسیر ورودی به شهرها همواره یکی از موضوعات قابل توجه در فضاهای شهری امروزی به شمار می رود. دلیل این امر دگرگونی مفهومی است که در گذشته از شهر و مقوله ورودی و خروجی شهر در نظر افراد بوده است. بطوریکه نخستین تصویری که از هر شهر در ذهن انسان نقش می بست تصاویر ورودی و خروجی شهر بود، زیرا این تصویر علاوه بر آن به عنوان سمبلی از نحوه زیست و فرهنگ حاکم بر منطقه و شرایط خاص اقلیمی آن منطقه بود... اما به دلیل دگرگونی در مفهوم و تحول در فرم و تغییر عملکرد بسیاری از عناصر شهری، از جمله مقوله مبادی ورودی و خروجی شهرها، باعث گردید که ضوابطی در این حوزه به لحاظ بازسازی مفهوم ورودی با توجه به نقش و خصوصیات آن جمع آوری گردد ، که شامل حوزه های برنامه ریزی ، طراحی و ترافیکی و ... مسیر می باشد، که اجرای آن ها در حوزه مسیر ورودی شهرها بعنوان یک ضرورت تلقی می گردد.

تحقیق حاضر تحت عنوان : تحلیل تحلیل فضایی ورودی شهر ( مطالعه موردی: ورودی قزوین به رشت )با  بهره گیری از داده های میدانی ومطالعات کتابخانه ای، درپنج فصل انجام شده است .محدوده مورد مطالعه در این تحقیق ، مسیر ورودی قزوین به رشت می باشد که از تابلوی ورودی شهر رشت تا میدان گیل ادامه دارد، که به لحاظ ویژگی ها و فاکتورهای مورد نیاز در یک ورودی مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به عدم وجود اطلاعات کافی در زمینه تحقیق مورد نظر در ادارات و سازمان های مربوط، اکثر داده های موجود در این تحقیق ، از طریق مطالعات میدانی گردآوری گردیده است. همچنین در این تحقیق از جدول، نمودار، نقشه ، عکس و تصویر نیز استفاده شده است

در این ورودی نیز مانند بسیاری از شهرها ، راهبردهای مناسب ورودی رعایت نگردیده است و مسیر ورودی به رشت بدون رعایت اصول و ضوابط لازم ، بصورت خودجوش و بی برنامه شکل گرفته است.

پس از بررسی وضع موجود و مقایسه آن با ضوابط و استانداردهای لازم، فرضیه های تحقیق اثبات گردید و مشخص شد، به توقعات موردی از ورودی به لحاظ پذیرندگی ، خوانایی و تشخص در ورودی رشت به قزوین توجه نگردیده است.

کلمات کلیدی: شهر ، ورودی ، برنامه ریزی ، فضای شهری، عناصر شهری

مقدمه

اجزا و عناصر شهرها در گذر زمان دچار تغییر و تحول در عملکرد و فرم خود گردیده اند ، به همین نسبت مبحث ورودی و خروجی شهرها نیز از این دگرگونی بی بهره نمانده است. به علت سکونت انسان در فضاهای شهری و به لحاظ ویژگی پویایی همواره دچار تحولاتی است که به فراخور نیازهای روزمره ساکنین شکل و قوام می یابد، لذا به منظور هماهنگی این نیازها با اصول و قواعد علمی و به لحاظ کارایی و کاربرد بهتر آن بایستی مورد توجه خاص قرار گیرد. از جمله فضاهایی که در جریان تحولات از آسیب پذیری بیشتری برخوردارند می توان به مبادی ورودی و خروجی اشاره کرد. شکل گیری ساخت و سازهای نامناسب و بی قاعده ، شکل گیری و مکان گزینی کاربریهای سفرساز در حاشیه محور ورودی ، افزایش تصادفات در مبادی ورودی و خروجی به لحاظ بالا بودن حجم ترافیک و نقص در طراحی محور ، همکی از جمله این آسیب پذیری ها می باشند. لذا تلاشهایی در زمینه رفع مشکلات فوق توسط مسئولین ذیربط صورت پذیرفته است که نتایج آن کم و بیش می تواند منجر به بهبود روند ساماندهی مبادی ورودی و خروجی گردد.

تحقیقاتی هم در گذشته در این باب صورت پذیرفته است که از آن جمله می توان موارد ذیل را برشمرد :

-سید امیر محمودی،1387در رساله دکتری خود تحت عنوان معرفی الگوی تفکر در آموزش طراحی ورودی شهر به بررسی زمینه تفکر وقدرت تفکر طراحی ازجمله مباحثی که امروزه بیشتر تحت تاثیر شناخت گرایی میباشد .

-قریب،1381، در مقاله تحت عنوان ساماندهی ومعیارهای طراحی شهری برای مبادی ورودی شهرها می نویسد :در گذشته نه چندان دور حدود مرزشهرها توسط دروازها مشخص می شد مبادی ورودی شهر از کیفیت فضایی بالایی برخوردار بود جزعناصر شاخص واز ویژگی بارز هر شهر به حساب می آیند .

تحقیقی که پیش روست تحت عنوان   تحلیل تحلیل فضایی ورودی شهر ( مطالعه موردی: ورودی قزوین به رشت ) در قالب 5 فصل مورد بررسی قرار گرفته است. تا با رویکردی جامع و سیستمی ، مبادی ورودی و خروجی را مورد بررسی و کنکاش قرار دهد و حاصل آن ارائه استراتژی های مطلوب ساماندهی محور بوده است.این پژوهش در فصل اول به بیان مسئله ، اهداف و ضرورتهای تحقیق ، فرضیه ها و ناحیه مورد مطالعه پرداخته و در فصل دوم به بررسی مبانی نظری و تجارب موجود در این زمینه توجه داشته است. در فصل سوم مشخصات و خصوصیات ناحیه مورد مطالعه و در فصل چهارم به تجزیه و تحلیل یافته ها و اطلاعات پرداخته و نهایتا منجر به ارزیابی فرضیات و ارائه نتیجه گیری و پیشنهاداتی در فصل پنجم گردیده است.                                                                                              معصومه پورقلی                                                                                                          تابستان 9

فصل اول

کلیات طرح تحقیق

1-1 بیان مسئله و ضرورت تحقیق

ورودی رابط اتصال دو مکان است نه جداری  برای تفکیک دو فضا. اتصال دو مکان نیز تنها از طریقیک فضای واجد حس مکان امکان پذیر است. ازاینرو ورودی مکانی است خلق شده براییک اتفاق که معنای این اتفاق ورود و خروج آگاهانه از دنیایی به دنیای دیگر است.

ورودی شهر رابط میان حومه و فضای ساخته شده شهری  است که ارتباط میان شهر و پیرامونش را به صورت سلسله مراتب سازماندهی شده و نظامند برقرار می نماید .فضای ورودی شهر نخستین برخورد مسافر با شهر است که معرف کل شهر و شناسنامه عینی هویت و شخصیت شهر به حساب می آید و با بجا گذاشتن تصویر ذهنی در مسافر، پیش داوری و ارزش گذاری واضحی از شهر را در اختیار او قرار میدهد، بنابراین بررسی ورودی شهر یکی از اساسی ترین مطالعات در توجه به رویکرد فضاهای شهری برای دستیابی به راهکارهایی مناسب در ساماندهی ورودی کنونی شهرهاست، توجه به مفهوم ورودی و شناخت پدیده ای این موضوع و همچنین توجه به ویژگیهای آن یکی از اساسی ترین موضوعاتی است که در ساماندهی ورودی شهرها باید در نظر گرفت.

ورودی شهرها یکی از اصلی ترین اجزای ساختار کالبدی و فضایی شهر است، که علی رغم اهمیتی که به لحاظ کالبدی، کارکردی و زیبایی شناسی دارد؛ با جانمایی کاربریهای ناهمگن و ناسازگار، به فضایی با ساختاری منفصل ، فاقد هویت و آشفته و نازیبا مبدل شده که پاسخگوی توقعات مورد انتظار  از یک ورودی نیست. توسعه بی رویه و بدون برنامه شهرها و توجه نکردن به الگوهای توسعه فضایی مناسب سبب گردیده که ورودی شهرهای ایران از جمله کلان شهر رشت، فاقد مطلوبیت و پاسخ دهندگی محیطی بوده که آسیب های جدی به منظر و هویت شهرها وارد کرده است . کیفیت ساخت و ساز در حاشیه ورودی به صورت پراکنده، نشان دهنده بی برنامه گی در  جریان توسعه و نبود نظارت براین فضاها می باشد که این امر سبب گردیده که این فضاها دارای کمترین ویژگیهای مطلوب فضای شهری باشند. براین اساس با تبدیل فضای ورودی شهرهای قدیم ( برج و بارو و دروازه ) به محور ورودی شهرهای کنونی با ساختمان های زشت و فرسوده و تعمیرگاهها، مشاغل تولیدی آلاینده و فضاهای متروکه و ... مواجه هستیم. کیفیت فعلی مبادی ورودی بسیاری از شهرها، تصویر مناسبی از شهر را در نظر مخاطبان ایجاد نمی کند. از این رو بهبود وضعیت ورودی شهر در جهت افزایش کیفیت محیط شهری و ایجاد جاذبه های توریستی ضروری به نظر می رسد. حال این پرسش مطرح می شود که ورودی شهر با حفظ ارزش های کالبدی فضایی فرهنگی و تناسب مکانی- فضایی با کاربری های شهری مورد نیاز شهروندان و گردشگران چگونه باید سازماندهی شود؟

هدف از این پایان نامه تحلیل فضایی و بررسی کیفیت کالبدی و کارکردی مبادی ورودی کلان شهر رشت به عنوان شهری جاذب و ارتباطی توریستی است و تلاش شده تا براساس دیدگاه ساختاری ، با بهره گیری از الگوهای فضایی و راهکارهای مناسب ،  ورودی کلان شهر رشت را که تجسم هویت کل مجموعه شهر می باشد و نخستین تاثیر را بر ادراک بصری و ذهنی تازه واردین به شهر دارد بررسی نمود؛ و راهکارهای انطباق محیط شهری  از محیطی مغشوش، آشفته و نازیبا به محیطی جذاب ،هماهنگ، یکپارچه، کارا و دارای هویت ملی و فرهنگی و مطابق با اقلیم و مشخص برای القای حس ورود به شهر بررسی گردد.

1- 2 اهداف تحقیق

ساماندهی عملکردی ورودی شهر، در ترکیبی درست برای پاسخگویی به نیازهایی که در آغاز ورود به شهر مطرح می شوند و معرفی شهر به تازه واردین از طریق برنامه ریزی صحیح فضای ورودی ، که ویترین نمایش هویت شهر و ارزش های نهفته در آن است

ورودی کنونی شهرها به محل انباشت نخاله ،زباله دان و تبعیدگاه " صنوف مزاحم" تبدیل شده است. لذا برنامه ریزی و پیش بینی دوباره یک بخش فراموش شده شهری به شکلی تازه و با بیانی هماهنگ با نیازهای روز از اهداف این تحقیق می باشد.

ایجاد محیطی سرزنده و القاء کننده هویت و فرهنگ و اقلیم شهر به عنوان دروازه ورودی به شهر که شوق ورود مسافر به شهر را برمی انگیزد و او را برای ورود به فضای داخلی شهر هدایت می نماید.

1- 3 سوالهای اساسی تحقیق

1- ورودی شهر ما چگونه است و چه تاثیری بر ساکنان و مسافران دارد؟

2- آیا ورودی شهر ما از نظر فضایی، هویت فرهنگی و ملی ما را آشکار می سازد و به لحاظ بصری، حس ورود را به مسافران القاء می کند؟

1-4 فرضیات تحقیق

  به توقعات موردی از ورودی کلان شهر رشت از نظر پذیرندگی توجه نشده است.

به توقعات موردی از ورودی کلان شهر رشت از نظر خوانائی و تشخص توجه نشده است.

1-5 روش تحقیق و مراحل آن

1-5-1   روش تحقیق

در این تحقیق از روش توصیفی و تحلیلی و مشاهدات میدانی و کتابخانه ای بر پایه استدلال و آمارها و نقشه های گوناگون برای رسیدن به نتیجه نهایی استفاده شده است.

1-5-2 شیوه جمع آوری داده ها و اطلاعات

پس از انجام مطالعات مقدماتی درباره موضوع مورد بررسی گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای و میدانی گرد آوری شده است .

1-5-3 ابزار گرد آوری اطلاعات

در این تحقیق از  روش گرد آوری  کتابخانه ای  نظیرفیش برداری، اسناد، منابع کتابخانه ای، نقشه، عکس، بانک های اطلاعاتی، نرم افزار های کامپیوتری و اینترنت و در روش میدانی از ابزار  مشاهده استفاده شده است. 

1-5-4 جامعه آماری و حجم نمونه

جامعه آماری عبارت است از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخصی(جهانی یا منطقه ای)دارای یک یا چند صفت مشترک باشند (حافظ نیا، 120:1387). جامعه آماری تحقیق حاضرکلیه ، مسیر ورودی در سطح شهر رشت تا قزوین شامل منطقه ای ایست که از محدوده پنج کیلومتری ابتدایی از سمت جنوب شروع شده و تا اولین میدان ورودی شهر یعنی میدان گیل به عنوان ورودی اصلی شهر ادامه می یابد.

1-5-5 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

تجزیه و تحلیل اطلاعات بر اساس مطالب استخراج شده از مطالعات میدانی  و طبقه بندی آنها انجام گرفته است همچنین برای رسم جداول و نقشه ها از نرم افزار های GIS و Excel و جدول تحلیلی swot استفاده شده است وهر کدام از این جداول ونقشه ها مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته است .

1-6 محدوده مورد مطالعه

شهر رشت به عنوان مرکز استان گیلان در جلگه ای وسیع با مختصات جغرافیایی 49 درجه و 55 دقیقه طول شرقی و 37 درجه و 27 دقیقه عرض شمالی واقع شده است(سالنامه آماری استان گیلان 1386، ص58)رشت از شمال به بخش خمام، از جنوب به دهستان لاکان، از غرب به شهرستان صومعه سرا و از شرق به بخش کوچصفهان محدود می باشد. این شهر بزرگترین شهر سواحل شمالی ایران بوده و در حاشیه غربی دلتای سفیدرود قرار گرفته است. شهر رشت در شیب ملایمی از طرف جنوب به شمال و بین دو رودخانه سیاهرود و گوهر رود قرار گرفته که هر دو به تالاب انزلی می ریزند.

1-7 پیشینه تحقیق

-شهرام شکوهی نیا،پریسا رشید شمالی ،1378 ،در مقاله تحت عنوان ورورودی شهرها می نویسد :برای باز شناختن وسپس تجسم بخشیدن به مفهوم فراموش شده هایی که دیر زمان است در شهر پدید نیامده است ودیده نشده است ورودی شهر به مفهوم ورود به شهر به معنای نفوذ از یک نقطه به یک زیستگاه محصور بوده است اما در دوره های بعد دگرگونیهایی روی نمود که مفهوم شهر وشهرنشینی را تغییر دادوورودی شهربه شهر رادر چهره های دیگر بخشید.