پایان نامه تاثیرهموارسازی سود بر کیفیت سود و قیمت گذاری بازار درشرایط عدم اطمینان محیطی

پایان­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد   رشته: مدیریت بازرگانی    گرایش: مدیریت مالی

چکیده

هدف این تحقیق بررسی رابطه بین هموارسازی سود و بازده سهام در شرایط عدم اطمینان محیطی است. همچنین در این تحقیق پایداری سود شرکتهایی که در گذشته اقدام به هموارسازی سود کرده اند در شرایط عدم اطمینان محیطی بررسی شده است. در این تحقیق شاخص هموارسازی سود برای  74 شرکت نمونه اندازه گیری شده است. سپس با استفاده از مدل تاکر و زاروین، ارتباط بین سودها و بازده جاری با وارد کردن شاخص عدم اطمینان محیطی در مدل برای سالهای 1385تا 1391 بررسی شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که با  افزایش عدم اطمینان محیطی رابطه بین بازده سهام و هموارسازی سود قوی تر نمی گردد و پایداری سود شرکتهایی که در گذشته اقدام به هموارسازی کرده اند در شرایط عدم اطمینان محیطی بیشتر نمی باشد.

واژه های کلیدی: هموار سازی سود، پایداری سود، عدم اطمینان محیطی

1مقدمه

بر مبنای مفروضات بازار سرمایه کارا، سود حسابداری دارای محتوای اطلاعاتی میباشد. حسابداران بر اندازه گیری سود تأکید ورزیده و تحلیل گران مالی نیز خواهان انتشار ان میباشند.(هندریکسون ومیشل،1992). هموارسازی سود عبارتست از تلاش مدیریت واحد تجاری برای کاستن نوسانات غیرعادی، تا ان اندازه که اصول مستدل و منطقی حسابداری و مدیریت اجازه داده باشد(بیدل و کارل، 1973). بسیاری از سرمایه گذاران سرمایه گذاری در شرکتهایی که از یکک روند ثابت سودآوری برخوردار را ترجیح می دهند(تاکر وزاروین، 2006).

تحقیق میچلسون و همکاران (1998)  نشان میدهد که هموارسازی سود بر بازده آتی سهام شرکتها تأثیر گذاشته و بازار به سودهای هموار پاسخ مثبت نشان می دهد. بازده سهام به تنهایی دارای محتوای اطلاعاتی برای سهامداران بوده و برای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار میگیرد. یکی از عواملی که میتواند همبستگی میان هموارسازی سود و بازده جاری سهام را تغییر دهد، عدم اطمینان محیطی است که مبنای اصلی این تحقیق میباشد. عدم اطمینان محیطی تغییر در پدیده های اطراف سازمان می باشد که متشکل از عواملی مانند دولت، رقبا، تکنولوژی، عرضه و تقاضای نیروی کارف مشتریان و ارباب رجوع می باشد، که باعث نوعی ناتوانی در پیش بینی نتایج احتمالی یک تصمیمی شود. (حبیب و همکاران، 2011) .

سود ناشی از فعلیتهای غیر عادی و غیرمترقبه نباشد از پایداری بیشتری برخوردار است. به عبارت دیگر قابلیت دوام و تکرار پذیری سود به عنوان پایداری سود تعریف میشود.تحلیل گران مالی و سرمایه گذاران در تعیین جریانهای نقدی آتی به رقم سود حسابداری به عنوان تنها شاخص تعین کننده توجه نمی کنند، بلکه برای آنها پایداری سود و تکرار پذیر بودن سود گزارش شده بسیار مهم است(ناظمی و خواجوی، 1384). تای در تحقیق خود به این نتیجه رسید که پایداری سود شرکتهایی که در گذشته اقدام به هموارسازی کرده اند، پایین میباشد. بنابر این این تحقیق به دنبال تعین این موضوع است که پایداری سود در شرکتهایی که در گذشته اقدام به هموارسازی سود کرده اند تحت شرایط عدم اطمینان محیطی چگونه می باشد.

1-2بیان مسأله تحقیق

یکی از عناصر کلیدی در تصمیم گیری ، صورت های مالی شرکت ها به ویژه صورت سودوزیان است که بیانگر نتایج عملیات واحد تجاری در یک دوره مالی است که رقم نهایی ان نیز به عنوان مبنای بیشتر تصمیم گیری ها، مدل های ارزشیابی و قیمت گذاری سهام تلقی می شود. به گونه ی که صحت ، دقت ، دقت ، قابلیت اعتما ، اطمینان ، قابلیت پیش گویی و تحقق ان با صحت تصمیم گیری ها و ارزشیابی ها رابطه مستقیمی خواهد داشت.(ایزدی نیا و نظر زاده،1388). از انجا که مسؤلیت تهیه صورت های مالی به عهده مدیریت واحد تجاری است وبا توجه به دسترسی مستقیم مدیران واحد های تجاری به اطلاعات و داشتن حق انتخاب در روشهای اختیاری حسابداری امکان مدیریت سود وجود دارد. مدیریت سود کاربرد، کاربرد سود به عنوان معیار تصمیم گیری را مورد تهدید قرار می دهد(ریچاردسون و السون، 2001). مداخله هدفمند در فرایند گزارشگری مالی به خارج از موسسه با هدف به دست اوردن سود شخصی را مدیریت سود گویند.(اسکیپر،1999). یکی از جنبه های مدیریت سود هموار سازی سود است که در این تحقیق مد نظر می باشد.. هموار سازی سود همانا اقداماتی ارادی و آگاهانه توسط مدیران برای کاهش نوسانات سود با استفاده از ابزار های شخصی می باشد.(فدرینگ و تیرول،1995).

یکی از اهداف هموار سازی سود را میتوان افزایش  سطح بازده شرکت نام برد(قائمی وهمکاران،1382). تحقیق میچلسون وهمکاران(1998) نشان می دهد که هموارسازی سود بر بازده سهام شرکت ها تاثیر گذاشته و بازار به سودهای هموار پاسخ مثبت می دهد. مسلما وجود شرکتی با ثبات و ریسک کم تر برای سرمایه گذاران ریسک گریز در بازار های متلاطم سهام میتواند جذابیت ایجاد کند. این شرکت ها با حفظ اعتبار خود به عنوان شرکت های کارا و پویا در میان رقبا نظر نظر مساعد سرمایه گذاران را به خود جلب می کنند و این چنین جلب سرمایه برای آنان راحت تر می شود.

قرن بیست و یک با سازمان های پیچیده ، پویا و تحول همراه خواهد بود. که عدم اطمینان محیطی از ویژگیهای آن است. معمولا مدیران از طریق فرایندهایی خود را با محیط وفق می دهند. انها برنامه هایی را به اجرا در می آورند تا به وسیله ان فعالیت های سازمان را هدایت کرده و بر رفتار گروه های ذینفع تاثیر بگذارند وبا عواملی که به صورت غیر مستقیم وجود دارن خود را وفق دهند. بنابر این عدم اطمینان محیطی انگیزه ای برای مدیران ایجاد می کند که هموار سازی سود را انجام داده وسود  گزارش شده توسط سازمان را تغییر دهند. عدم اطمینان محیطی باعث به وجود آمدن عدم تقارن اطلاعاتی بین میران و سهامداران می شود، ولی مدیران با هموارسازی سود عدم تقلرن اطلاعاتی به وجود آمده را کاهش می دهند.(حبیب وهمکاران،2011). مدیران اجرایی معتقدند  هموارسازی سود باعث نوسان کمتر قیمت سهم و ریسک پایین تر و ثبات بیشتر می شود.در نتیجه بانک ها ودیگر اعتبار دهنگان با بهره کمتری به این بانک ها وام می دهند ، در نتیجه هزینه سرمایه  و هزینه بدهی کاهش می یابد( گراهام و هاروی ، 2005).عدم اطمینان محیطی تغییر در پدیده های اطراف سازمان می باشد که متشکل از عواملی مانند دولت، رقبا، تکنولوژی عرضه و تقاضای نیروی کار، مشتریان و ارباب رجوع می باشد( حبیب و همکاران، 2011).

همچنین در این تحقیق  یک مورد از مهمتری ویژ گی های کیفیت سود یعنی پایداری سود مورد توجه قرار خواهد گرفت. سود پایدار به سودی گفته می شود که ناشی از فعالیت های غیر عادی و غیر مترقبه نباشد(کردستانی و مجدی ، 1388). به  نظر میرسد که به دلیل غیرقابل کنترل بودین نیروهای تشکیل دهنده محیط تجاری، وابستگی متقابل بین این نیروها ،پویایی وپیچدگی محیط های تجاری و... حفظ یک روند  پایدار برای سود شرکت در طول زمان دشوار است.

پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سؤال است که آیا هموار سازی سود  بر بازده غیر عادی سهام در شرایط عدم اطمینان محیطی تاثیر دارد؟ آیا پایداری سود شرکت هایی که در گذشته اقدام به هموارسازی سودکرده اند تحت شرایط عدم اطمینان محیطی بیشتر است؟

1-3 ضرورت واهمیت تحقیق

علت انتخاب این موضوع اهمیت شناخت عدم اطمینان محیطی و همچنین بالا بودن  نوسانات محیطی در کشور ما می باشد. به نظر می رسد در کشور ما عوامل محیطی بر بازده سهام شرکت ها تاثیر گذار باشد. و همچنین شناخت عوامل موثر بر بازده سهام در رشد وسلامت اقتصادی در بلند مدت اثری مطلوب به جا می گذارد. با توجه به آثار بحران های مالی  جهانی بر بازار های سرمایه ایران و آمار های اقتصادی حاصل از نتایج 15 سال اخیر ف نشان دهنده  فضای کسب وکار با عدم اطمینان بالا می باشد. لذا لازم است تحقیقاتی صورت پذیرد تا تاثیر مفاهیم حسابداری مانند هموارسازی سود در بازار سرمایه مشخص شود.

در شرایط ثبات نسبی محیطی، مدیران به دنبال استفاده از ابزارهایی می باشند تا بتوانند با آنها اینده را پیش بینی کنند. اما در بسیاری از مواقع مدیران نوعی ساده انگاری نسبت به عدم اطمینان و تلاطم محیط می شوند. این نادیده گرفتن خود می تواندموجب افزایش سطح عدم اطمینان شود. نحوه ادراک مدیران از عدم اطمینان وتلاطم محیطی و نقشه ذهنی انها بسته به نوع فرهنگ ها و منطقه جغرافیای ، ماهیت صنعت و مقتضیات زمانی می تواند متفاوت باشد.

1-4اهداف تحقیق

هدف اصلی و کلی این تحقیق بررسی رابطه بین هموارسازی سود، کیفیت سود و بازده سهام در شرایط عدم اطمینان محیطی می باشد که برای دستیابی به این هدف اهداف فرعی زیر تدوین شده اند:

1بررسی واکنش بازار سهام در مقابل هموارسازی سود شرکت هایی که در یک محیط با عدم اطمینان بالا فعالیت می کنند.

2 بررسی رابطه هموار سازی سود با بازده سهام در شرایط عدم اطمینان محیطی.

1- 5 فرضیه های تحقیق:

فرضیه اول: با افزایش عدم اطمینان محیطی رابطه هموار سازی سود با بازده سهام قویتر می شود.

فرضیه دوم:پایداری سود در شرکت هایی که در گذشته بیشتر اقدام به هموار سازی سودکرده اند تحت شرایط عدم اطمینان محیطی بیشتر است.

1- 6 روش تحقیق :

تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت در حوزه تحقیقات توصیفی- علت و معلولی است زیرا محقق آنچه را که هست توصیف و تفسیر می کند.روش تحقیق استنادی و کتابخانه ای میباشد. در این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات از نرم افزار ره رآورد نوین و همچنین از اطلاعات آرشیوی سازمان بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است. پس از جمع آوری داده ها اطلاعات با استفاده از نرم افزار Eviwes و  Spssتجزیه و تحلیل می شود.

1-7 جامعه و نمونه آماری تحقیق:

کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس اووراق بهادار تهران طی سالهای 1385 تا 1391جامعه آماری این تحقیق را تشکیل می دهد.

شرایط انتخاب نمونه به شرح زیر بوده است:

1 قبل از سال 1385 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده باشند

2پایان دوره مالی انها منتهی به پایان اسفند ماه باشد

3 اطلاعات مورد نیاز جهت محاسبه متغیر های تحقیق در دسترس باشد

4 طی دوره تحقیق تغییر دوره مالی نداده باشند.

5 شرکت هایی که معاملات سهام انها حداقل سه ماه در یک سال مالی توقف داشته باشند از نمونه خارج می شوند.

6 شرکت های سرمایه گذاری ، هلدینگ، بانک ها ، بیمه ها، صندوق بازنشستگی و خدماتی از نمونه خارج می شوند.

1-8 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

در این تحقق از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است. آمار توصیفی برخی از اندازه گیری ها در مورد نمونه را ئه می دهد و با آمار استنباطی می توان درباره کل جامعه اماری یر اساس نتایجی که از نمونه بدست آمده است، قضاوت نمود این تحقیق برای آزمون فرصیه های تحقیق از ضریب همبستگی پیرسون، آزمونt استیودنت ورگرسیون چندگانه استفاده نمود.

1- 9 شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق:

1-9-1هموارسازی سود

هموارسازی سود اقداماتی ارادی و آگاهانه توسط مدیران برای کاهش نوسانات سود با استفاده از ابزارهای حسابداری مشخص میباشد.(فدنبرگ و تیرول، 1995). در این تحقیق هموار سازی سود با استفاده از همبستگی منفی بین اقلام تعهدی اختیاری و تغیرات سود پیش بینی شده شرکت ها اندازه گیری می شود

1-9-2عدم اطمینان محیطی:

عدم اطمینان محیطی تغییر در پدیده های اطراف سازمان میباشد.عدم اطمینان محیطی در این تحقیق توسط تغییرات فروش اندازه گیری می شود.

1-9-3- کیفیت  سود

کیفیت سود مفهومی است که دارای جنبه­های متفاوتی است. به همین دلیل، تعاریف مختلف و معیارهای اندازه­گیری متفاوتی در رابطه با آن مطرح شده­ که برخی از مهم­ترین آنها عبارتند از : 

(روساین2 ,1999) سودی را با کیفیت­تر می­داند که پایدارتر باشد. از دید (ریچاردسون و همکاران3,2001)  کیفیت سود درجه ثبات عملکرد عایدات در دوره­ی آینده است. تعریف (بنیش و وارگاس4 ,2002) از کیفیت سود احتمال پایداری عایدات جاری در آینده است. (پنمن و ژانگ5 ,2003) کیفیت سود را توانایی سود در نشان دادن عایدات آینده تعریف می­کنند.

(اسکیپرووینسنت،2003) کیفیت سود را مرتبط با سود مورد نظر هیکس می­دانند، یعنی ازدید آنان کیفیت سود حدی از صداقت است که عایدات گزارش شده در گزارش سود مورد نظر هیکس را نشان دهد. طبق نظر ایشان کیفیت سود بر اساس رابطه بین سود، اقلام تعهدی و وجه نقد تعریف می شود و در آن سودی با کیفیت است که به وجه نقد نزدیک تر بوده و دارای قابلیت استمرار و پیش بینی باشد.

1-11ساختار تحقیق