پایان نامه بررسی رابطه ی مدل فکری و زبانی شعر فروغ فرخزاد

  • Code: # 31504

  • تعداد صفحات: 86
  • فرمت فایل: word
  • سال: 1392
  • مقطع: کارشناسی ارشد
  • دسته بندی: ادبیات فارسی
قیمت جدید: ۳۵,۰۰۰ تومان
۶۵,۰۰۰ تومان
دانلود
  • خلاصه
  • فهرست
  • خلاصه پایان نامه بررسی رابطه ی مدل فکری و زبانی شعر فروغ فرخزاد

    پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

    رشته : زبان و ادبیات فارسی 

    چکیده

     تجارب و آگاهی ها، علت بارگزاری زبان با جهت گیری های خاصی است. در این پایان نامه خواسته ایم، از طریق زبان مجموعه اشعار فروغ فرخزاد، زمینه‎ی تبیین و درک احساس های ذهنی او را که به عنوان نمودهایی از تجربه های بیرونی درزبان شعرش است، نشان دهیم و این را با نگاه به گفتمان گونه ها و گزینش‎های واژگانی در اشعار او که با توجه به دوره های شعریش، نموداری از بیوگرافی فکری اوست، انجام داده ایم. فرض ما براین است که از طریق فضای مجموعه اشعار فروغ، می توان برای او سه دوره ی شعری را تعریف کرد. برای تحقق این منظور، ابتدا چگونگی تکوین و رشد زمینه های فرازبانی تاثیرگذار بر ذهن و فکر او را نشان داده ایم، سپس به جستجو و توصیف ریشه های اجتماعی و کارکرد روانی ذهن فروغ پرداخته و درآخر، با تاکید بر نقش نظام علائم زبانی در میانجیگری فرایندهای فردی و اجتماعی به تحلیل شعر او پرداخته ایم. نتیجه اینکه؛ زبان و محتوا در شعر فروغ یک فرایند اجتماعی خلاق و ناشی از یک بافت اجتماعی – فرهنگی خاص است، نه حاصل مجموعه ای از کلمات. و بلاغتی که درخلق معنی شعر او به کارگرفته شده برآمده از یک نظام ارتباطی است و مولفه‎ی عمده ای که پیشبرد این بلاغت را پدید می آورد ناشی از ابهام طبیعی موجود در هرموقعیت تعاملی است. الگوهای کاربرد گفتار و گفتمان همچون دیگر روش ها و روال های فرهنگی و رفتاری یک جامعه نشان دهنده‎ی یک مفهوم یا ذهنیت ویژه‎ای بوده که ممکن است آگاهانه یا نا آگاهانه به کار رود. یعنی یک رشته رفتارهای زبانی که در بافت متنی خاصی به کارمی رود تا موقعیت ارتباطی شخص به کار برنده‎ی زبان را بیان کرده یا موقعیت ارتباطی خاصی را برای او پدید آورد.

    کلید واژگان: فروغ فرخزاد، شعر، احساسات فردی، بافت اجتماعی و فرهنگی، عشق

    مقدمه

    شعر به مثابه ی هنر، از زندگی می جوشد و در اصل هر آنچه مانند شعر بیان زیبایی هاست و توان آلایش و پیرایش دارد، از ماحصل زندگی نشات می گیرد. از این هر شاعر و هنرمندی به فراخور تجربیات، احساسات و محیط پیرامون خود، به توصیف زندگی و ابعاد آن می پردازد.

    در ادبیات ایران در چندین حوزه سکوت وجود دارد که یکی از آنها، عشق های دنیوی و مسائل جسمانی عشق، در شعر زنان است. در بین شاعران پر آوازه ی معاصر ایران، «فروغ فرخزاد» از جمله شاعرانی ست که در طول زندگی کوتاه خود، توانست وارد این حوزه شده و دیوار سکوت را فرو ریزد. پیش از او کسانی که در این وادی قدم نهاده بودند به اندازه ی او موفق به بیان احساسات درونی خود نشده اند. در واقع، «نیما یوشیج» و نگرش نیمایی این فرصت را به زنان داد تا با شهامت به جستجوی خود، جامعه و جهان برآیند و از عشق، تنهایی، هراس و عاطفه هایی که شکلی زنانه داشت سخن بگویند زیرا درطول تاریخ هزار ساله ی شعر فارسی، سهم زنان در مقابل مردان تقریباً ناچیز بوده است.

    بعد از نیما، فروغ در کنار «احمد شاملو»، «اخوان ثالث»  و «سهراب سپهری» از پیشگامان شعر فارسی است.

    اشعار او در حالی که آینه ی دنیای حسی و زندگی شخصی اوست و ریشه در فرهنگ او دارد، از محدوده‎ی تجربه های فردی فراتر می رود و بیان شاعرانه اش از عالمی ماورای خاطره های بومی و واقعیت های اجتماعی سر چشمه می گیرد. با نگاهی به آثار فروغ می توان تاثیر او را بر ادبیات معاصر ایران انکار ناپذیر دانست. او با بیان «عاطفه های فردی» در مجموعه های :«اسیر»، «دیوار» و «عصیان» آن را در مجموعه‎ی «تولدی دیگر» به «عاطفه ی اجتماعی» بدل کرد و به شکل و محتوای اشعارش غنا بخشید و با مجموعه‎ی آخر خود «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» توانست جایگاهش را در شعر معاصر ایران تثبیت نماید. شاید مبالغه نباشد اگر بگوییم که یکی از اضلاع ادبیات معاصر، ادبیات زنانه است که خلاء آن در ادبیات کلاسیک آشکار است و فروغ فرخزاد کسی بود که این کمبود را در ادبیات معاصر ایران جبران کرد.

     

    1-2-بیان مسأله

    بحث این پایان نامه بر این فرضیه استوار است که تجارب، علت بارگذاری زبان با جهت گیری های خاصی است.

    تلاش است تا از طریق زبان مجموعه اشعار فروغ فرخزاد زمینه تبیین و درک احساسهای ذهنی او که به عنوان نمودهایی از تجربه های بیرونی در زبان شعرش است، نشان داده شود. و دریابیم گفتمان گونه‎ها و گزینش‎های واژگانی در اشعار فروغ با توجه به دوره های شعریعش که نموداری از بیوگرافی فکری اوست چگونه پدیدار می شود؟

    ما بر این فرض هستیم که شعر فروغ را می توان به سه دوره تقسیم کرد: دوره نخست شامل سه مجموعه اسیر، دیوار و عصیان است، دوره دوم تولدی دیگر ودوره سوم ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد.

    برای تحقق این منظور، ابتدا با بررسی وتبیین، چگونگی تکوین ورشد زمینه های فرازبانی تاثیرگذار بر ذهن و فکرش را نشان می دهیم، سپس به جستجو و توصیف ریشه های اجتماعی و کارکرد روانی ذهن فروغ می پردازیم و در آخر با تاکید بر نقش نظام علائم زبانی در میانجی گری فرآیند های فردی و اجتماعی به تحلیل شعر فروغ می پردازیم.

    روش تبیین تکوینی یعنی، شناخت شناسی ومطالعه ذهن وتفکر. منظور ار تبیین تکوینی به عبارت ساده اینست که، برای درک فرآیندهای اجتماعی و روانی باید منشا آنها را ردیابی کرد. مثلا تبیین تکوینی معنای کلمه (لبخند) در جریان رشد فردی، کارکرد جهت بخش گفتار را نشان می دهد. ما برآنیم که زبان ومحتوا در شعر فروغ یک فرآیند اجتماعی خلاق و ناشی از یک بافت اجتماعی – فرهنگی خاص است نه حاصل مجموعه ای از کلمات وبلاغتی که در خلق معنی شعر فروغ به کار گرفته  شده بر آمده از یک نظام ارتباطی است. و مولفه عمده ای که وسیله‎ی پیشبرد این بلاغت را پدید می آورد ناشی از ابهام طبیعی موجود در هر موقعیت تعاملی است.

    الگوهای کاربرد گفتار وگفتمان همچون دیگر روشها وروال های فرهنگی ورفتاری یک جامعه نشان دهنده یک مفهوم یا ذهنیت ویژه ای است که ممکن است آگاهانه یا ناآگاهانه به کار رود یعنی یک رشته رفتارهای زبانی که دریافت متنی خاصی بکار می رود تا موقعیت ارتباطی شخص بکار برنده زبان را بیان کرده یا موقعیت ارتباطی خاصی را برای او پدید آورد.

    این رفتارهای ذهنی برآیند آگاهی یا حضور ذهنی خاص است که ما در این رساله در صدد تبیین آن خواهیم بود یعنی می خواهیم ببینیم زبان و گفتار شعر فروغ محصول چه آگاهی و حضور ذهنی است ؟ همچنین در هر اثر با برخورد اول تفاوت وتمایزاتی در رفتار وعملکرد زبانی وگفتاری شاعر با دیگران توجه خواننده را به خود جلب می کند و ما به دنبال آن هستیم تا دریابیم این تمایز و تفاوت ناشی از چه تجربه اجتماعی است؟ وچه معرفتی را به خواننده انتقال می دهد؟

    تنفس هر شاعر و نویسنده ای در بافت فرهنگی – تاریخی و سنت اجتماعی خاص او در جهان بینی اش تاثیر می گذارد و مبانی نظری آگاهی و اندیشه او را می‎سازد به این خاطر زبانش بار معنایی ویژه ای پیدا می‎کند و کوشش ما در شناخت بافت فرهنگی– تاریخی و سنت اجتماعی فروغ است که زبان شعر او را اینگونه سرد و یخ زده نموده است.

     

    سوالات تحقیق

    1. گفتمان شعر فروغ، محصول چه آگاهی وحضور ذهنی است ؟

    2. تفاوت زبانی موجود در گفتمان شعر فروغ، ناشی از چه تجربه ی اجتماعی است و چه معرفتی را به خواننده انتقال می دهد ؟

     

    1-4-اهمیت و ضرورت تحقیق

    این تحقیق می تواند به علاقمندان شعر معاصر به خصوص حوزه ی شعر شاعران زن معاصر کمک کند تا به درک بهتر و دقیق تری از شعر دست پیدا کنند و همچنین بر ای دانشجویان و دانش پژوهان در تحقیقشان  یاری رسان باشد.

     

    1-5-پیشینه ی تحقیق

    درباره‎ی آثار فروغ به خصوص دو مجموعه آخر (تولدی دیگر– ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد) در قالب کتاب و مقاله بسیار کار شده است. این کارها یا در زمینه‎ی اسطوره های کاربردی او یا نگاه فمیسنسیتی و یا درباره موسیقی کلام و نیز پرداختن به صنعت ادبی خاصی دراشعار او و تاثیر آن بر شعرش بوده است که در موارد زیادی شکل تطبیقی داشته و او را با دیگر اشخاص (امیلی دیکنسون – سیلویا پلات – سهراب سپهری – احمد شاملو و. . . ) مورد قیاس قرارداده اند. و اگربه جنبه‎ی زبان یا فکردراشعاراو پرداخته شده باشد با نگاه به کل آثاراو نبوده است و ما دراین رساله تلاش داریم تا به اهمیت و تاثیرزبان واندیشه‎ی فروغ درکل آثارش بپردازیم.

     

    1-6-اهداف تحقیق

    1- ما می خواهیم با این رساله به اندیشه و سیر تجربه های فروغ پی برده و درنتیجه به فهم ما از شعر او و شاعرانی همچون او کمک شود. هدف ما این است تا با بررسی رابطه موجود بین اندیشه، زبان و تجربه به الگویی دست پیدا کنیم که شعرفروغ و اشعاری با ساخت مشابه آن را صحیح درک کنیم.

     

    1-7-فرضیه های تحقیق

    -  سازو کارهای تجربه، حالت ذهنی خاصی را بوجود آورد که درزبان شاعر (فروغ فرخزاد) متجلی می‎شود.

    -معنا درشعر فروغ یک فرایند اجتماعی خلاق و ناشی از عوامل فرازبانی (اجتماعی– فرهنگی– مذهبی و...) خاص است، نه حاصل اجتماعی از کلمات.

     

    1-8-جنبه‎ی نوآوری و جدید بودن تحقیق

    این رساله برخلاف دیگرکارها که عموماً جنبه‎ی تطبیقی و مقایسه ای داشته اند و یا به جستجوی فمنیسم در آثارفروغ فرخزاد بوده اند، از دیدگاه زبان شناسی، گفتمان فروغ را مورد ارزیابی قرار می دهد و به شیوه‎ی تحلیل محتوا به سنجشی درست از شعر او رسیده و تاثیر زبان واندیشه را در آثارش پیدا می کند. نوآوری کار درانتخاب موضوع، پرداختن به کل آثارو نیزارائه‎ی الگوی شعری دراین رساله است.

     

    1-9-روش تحقیق

    منبع اصلی مورد استفاده در این پایان نامه، مجموعه اشعار فروغ فرخزاد است. روش کلان، توصیفی- تحلیلی می باشد. این کار با ابزار مطالعه ی کتابخانه ای و با استفاده از کتاب ها، مقاله ها، پایان نامه ها و جستجو در اینترنت انجام می شود. روش کار به این صورت است که مطالعه ی منابع مختلف درباره ی نظریه ی موردنظر و اشعار فروغ انجام می گیرد و مطالب موردنظر فیش برداری می شود و در ادامه با استناد به شواهد درون متنی مجموعه‎های شعری فروغ، نتایج تحقیق براساس فرضیه‎های گفته شده، بررسی می‎گردد و از این طریق با تکیه بر متن، جهان بینی شاعر را در زبانش جستجو می نماییم.

    Abstract

  • فهرست پایان نامه بررسی رابطه ی مدل فکری و زبانی شعر فروغ فرخزاد

    فهرست:

    چکیده................................................................................................................................................................. 1

    فصل اول : کلیات تحقیق

    1-1-مقدمه....................................................................................................................................................... 3

    1-2-بیان مسأله.............................................................................................................................................. 3

    1-3-سوالات تحقیق.......................................................................................................................................... 5

    1-4-اهمیت و ضرورت تحقیق........................................................................................................................ 5

    1-5-پیشینه ی تحقیق..................................................................................................................................... 5

    1-6-اهداف تحقیق............................................................................................................................................ 5

    1-7-فرضیه های تحقیق.................................................................................................................................. 5

    1-8-جنبه‎ی نوآوری و جدید بودن تحقیق.................................................................................................... 6

    1-9-روش تحقیق................................................................................................................................................ 6

    فصل دوم: زبان شناسی

    2-1-مقدمه....................................................................................................................................................... 8

    2-2-تعریف زبان............................................................................................................................................... 9

    2-3-رابطه‎ی زبان و تفکر............................................................................................................................... 9

    2-4-زبان شناسی و ارتباط آن با جامعه شناسی و روانشناسی................................................... 10

    2-5-معنای واژه وتفکر................................................................................................................................... 12

    2-6-معنی شناسی ....................................................................................................................................... 12

    2-7-جایگاه معنی شناسی در زبان........................................................................................................... 13

    2-8-دانش درون زبانی و برون زبانی............................................................................................................. 13

    2-9-معنی شناسی و کاربرد شناسی..................................................................................................... 14

    2-10-هم معنایی............................................................................................................................................ 16

    2-11-استلزام معنایی واز پیش انگاری.................................................................................................... 17

    2-12-تحلیل متن................................................................................................................................................ 18

    2-13-تعریف گفتمان و تحلیل گفتمان................................................................................................... 19

    2-14-تاریخچه‎ی ادبیات زنانه...................................................................................................................... 19

    2-15-تفاوت فمینیسم و نوشتار زنانه.................................................................................................... 20

    فصل سوم : معرفی فروغ فرخزاد

    3-1-  مقدمه..................................................................................................................................................... 22

    3-2-زندگی شخصی فروغ فرخزاد............................................................................................................. 22

    3-3- فروغ و پدر................................................................................................................................................ 24

    3-4- زندگی هنری فروغ فرخزاد................................................................................................................... 25

    3-5-سال شمار................................................................................................................................................ 29

    3-6-آثار............................................................................................................................................................... 30

    فصل چهارم : تحلیل گزیده‎ی اشعار

    4-1-مقدمه....................................................................................................................................................... 32

    4-2-دفتر اول :اسیر (1331) ......................................................................................................................... 32

    4-2-1-شعر وداع.............................................................................................................................................. 33

    4-2-2- شعر عصیان...................................................................................................................................... 34

    4-2-3- شعر آئینه‎ی شکسته.................................................................................................................... 35

    4-2-4- شعر حلقه  ...................................................................................................................................... 35

    4-2-5-شعرصدایی در شب......................................................................................................................... 36

    4-2-5-1- تحلیل شعر وداع............................................................................................................................ 37

    4-2-5-2- تحلیل شعر عصیان..................................................................................................................... 38

    4-2-5-3- تحلیل شعر آینه‎ی شکسته..................................................................................................... 40

    4-2-5-4- تحلیل شعر حلقه........................................................................................................................ 41

    4-2-5-5- تحلیل شعر صدایی در شب...................................................................................................... 42

    4-3- دفتر دوم :دیوار (1335 ) ....................................................................................................................... 43

    4-3-1- شعر نغمه‎ی درد............................................................................................................................... 44

    4-3-2- شعر گمشده.................................................................................................................................... 45

    4-3-3- شعر اعتراف....................................................................................................................................... 46

    4-3-4- شعر موج............................................................................................................................................ 47

    4-3-5- شعر شکست نیاز.......................................................................................................................... 48

    4-3-5-1-تحلیل شعر نغمه‎ی درد................................................................................................................ 48

    4-3-5-2- تحلیل شعر گمشده................................................................................................................... 50

    4-3-5-3- تحلیل شعر اعتراف...................................................................................................................... 51

    4-3-5-4- تحلیل شعر موج........................................................................................................................... 52

    4-3-5-5- تحلیل شعر شکست نیاز.......................................................................................................... 53

    4-4- دفتر سوم :عصیان (1336) ................................................................................................................ 54

    4-4-1- شعر  پوچ  ......................................................................................................................................... 55

    4-4-2- شعر بلور رویا.................................................................................................................................... 55

    4-4-3- شعر از راهی دور............................................................................................................................... 56

    4-4-4- شعر بعد ها...................................................................................................................................... 56

    4-4-5- شعر زندگی....................................................................................................................................... 57

    4-4-5-1- تحلیل شعر پوچ............................................................................................................................ 57

    4-4-5-2- تحلیل شعر بلور رویا.................................................................................................................... 59

    4-4-5-3- تحلیل شعر از راهی دور............................................................................................................... 60

    4-4-5-4- تحلیل شعر بعدها....................................................................................................................... 61

    4-4-5-5- تحلیل شعر زندگی...................................................................................................................... 63

    4-5- دفتر چهارم :تولدی دیگر (1343) ..................................................................................................... 65

    4-5-1- شعر آن روزها..................................................................................................................................... 66

    4-5-2- شعر بر او ببخشایید...................................................................................................................... 68

    4-5-3- شعر دریافت....................................................................................................................................... 69

    4-5-4- شعر به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد.................................................................................. 71

    4-5-5- شعر تولدی دیگر.............................................................................................................................. 71

    4-5-5-1- تحلیل شعر آن روزها.................................................................................................................... 73

    4-5-5-2- تحلیل شعر بر او ببخشائید..................................................................................................... 77

    4-5-5-3- تحلیل شعر دریافت...................................................................................................................... 78

    4-5-5-4- تحلیل شعر به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد................................................................. 80

    4-5-5-5- تحلیل شعر تولدی دیگر............................................................................................................. 81

    4-6- دفتر پنجم: ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد (1345) .............................................................. 84

    4-6-1- شعر بعد از تو................................................................................................................................... 85

    4-6-2- شعر پنجره......................................................................................................................................... 87

    4-6-3- شعر دلم برای باغچه می سوزد................................................................................................. 88

    4-6-4- شعر تنها صداست که می ماند............................................................................................... 90

    4-6-5- شعر پرنده مردنی است................................................................................................................. 92

    4-6-5-1- تحلیل شعر بعد از تو.................................................................................................................. 92

    4-6-5-2- تحلیل شعر پنجره........................................................................................................................ 94

    4-6-5-3- تحلیل شعر دلم برای باغچه می سوزد................................................................................. 97

    4-6-5-4- تنها صداست که می ماند..................................................................................................... 102

    4-6-5-5- تحلیل شعر پرنده مردنی است................................................................................................ 104

    فصل پنجم: نتیجه گیری

    5-1- نتیجه گیری............................................................................................................................................ 106

    منبع:

    -آزاد، م (1378). پریشا دخت شعر (زندگی و شعر فروغ ). تهران: ثالث، چاپ دوم؛

    2-انتقاد کتاب (آذر و دی ماه 1345)، دوره‎ی سوم، شماره‎ی 10؛

    3-اسماعیلی، امیر، ابولقاسم صدرات (1347). جاودانه (فروغ فرخزاد ). تهران: مرجان، چاپ دوم؛

    4-استانبرگ، دنی، (1389). درآمدی بر روانشناسی زبان. ارسلان گلفام، تهران: سمت، چاپ پنجم؛

    5-باطنی، محمد رضا، (1385). چهار گفتار درباره‎ی زبان. تهران: آگاه، چاپ پنجم؛

    6-برتنر، یوهانس ویلم برتنر، (1382 ). نظریه ی ادبی. فرزان سجودی، تهران: آهنگ دیگر، چاپ اول؛

    7-ستاره سینما (پانزدهم اسفند ماه 1341)، شماره‎ی 361؛

    8-جلالی، بهروز (1372). جاودانه زیستن و در اوج ماندن. تهران: مروارید، چاپ اول؛

    9-. . . . . . . . . . . . . . . . (1376). در غروبی ابدی. تهران: مروارید، چاپ اول؛

    10-صفوی، کوروش (1390). درآمدی بر معنی شناسی. تهران: سوره مهر، چاپ چهارم؛

    11-عابدی، کامیار (1380). به رغم پنجره های بسته (شعر معاصر زنان ). تهران: کتاب نادر، چاپ اول؛

    12-. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (1377). تنهاتر از یک برگ. تهران: دیبا، چاپ اول؛

    13-فرخزاد، فروغ (1383) . مجموعه اشعار فروغ فرخزاد. تهران: شقایق، چاپ سوم؛

    14-. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (1368). دیوان کامل فروغ. هامبورگ :نوید، چاپ اول؛

    15-فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. گروه مترجمان، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‎ها، چاپ اول؛

    16-کاسیرر، ارنست، (1367). زبان و اسطوره. محسن ثلاثی، تهران: قطره، چاپ اول؛

    17-مرادی کوچی، شهناز (1384). شناخت نامه ی فروغ فرخزاد. تهران: قطره، چاپ دوم؛

    18-موسوی، حافظ (1389) پنج مقاله درحواشی نظریه های ادبی. تهران: آهنگ، چاپ اول؛

    19-مهاجر، مهران و محمد نبوی (1376). زبان شناسی شعر. تهران :مرکز، چاپ اول؛

    20-نیکبخت، محمود (1372). از گمشدگی تا رهایی. اصفهان: مشعل، چاپ اول؛

    21-ویگوتسکی، لوسمنوویچ، (1381). زبان وتفکر. بهروز عزبد فتری، تبریز: فروزش، چاپ اول؛

    22-یار محمدی، لطف ا. . . ، (1383). گفتمان شناسی رایج و انتقادی. تهران :هرمس، چاپ اول؛

  • ثبت سفارش
    عنوان محصول
    قیمت